Hürmüz Boğazı'nda barış, arkasındaki karmaşık hesaplar ve belirsiz gelecek > haberler

Bu anlaşmanın özü, 19'unda İsviçre'nin Cenevre kentinde imzalanacak önceki mutabakat zaptı (MOU)'nda yer alan Hürmüz Boğazı'nın statüsündeki değişikliktir. ABD Başkanı Trump, deniz ablukasını derhal kaldırma ve boğazı 'serbestçe açma' sözü vererek uluslararası liderliğini göstermeye odaklanıyor. Ancak İran'ın yorumu oldukça farklı. İran yarı resmi medyası, önceki anlaşmada Hürmüz Boğazı'ndaki denizcilik hizmetlerinin yönetiminden İran ve Umman'ın sorumlu olduğunun belirtildiğini ve İran'ın 60 günlük ödemesiz sürenin ardından adil geçiş ücreti toplama hakkını güvence altına aldığını öne sürdüğünü bildirdi. Bu iki tarafın çatışan iddialarının gelecekte boğazın işleyişine ilişkin başka bir teknik ve diplomatik anlaşmazlığa yol açması muhtemel.

Boğaz yönetimindeki liderlik konusundaki sinir savaşı, basit bir ücret meselesinin ötesine geçerek İran'ın ekonomik egemenliği ile Amerika'nın stratejik hegemonyasının çatıştığı bir noktadır. 60 günlük serbest geçiş süresinin ardından İran, deniz yolu güvenliği, çevre koruma ve sigorta hizmetleri gibi pratik denizcilik hizmetleri sağlamak ve bunun karşılığında gelir elde etmek için özel bir plan sunuyor. Öte yandan, aralarında Başkan Yardımcısı Vance'in de bulunduğu önemli ABD yönetimi yetkilileri, boğazın uzun vadede serbestçe açılmasını hâlâ beklediklerini ileri sürerek İran'ın iddialarını reddediyor gibi görünüyor. Bu, sonuçta, anlaşmada belirtilen muğlak 'denizcilik hizmetleri' teriminin, gelecekteki yorumlara bağlı olarak herhangi bir zamanda diplomatik çatışma için bir bahane haline gelebileceği anlamına geliyor.

Önceki anlaşmanın doğrudan olumlu etkileri açıktır. Aylardır mahsur kalan 600'den fazla gemi ve 60 milyon varil ham petrol piyasaya sürülmeye hazırlanırken, uluslararası petrol fiyatları ve küresel tedarik zincirinin istikrarı bozuldu. Kore hükümeti de dahil olmak üzere uluslararası toplum bu anlaşmayı memnuniyetle karşıladı ve bunu bölgede barışın yeniden tesis edilmesinde ileriye doğru atılmış önemli bir adım olarak değerlendirdi. Özellikle hükümetimiz, boğazdan geçen gemilerimizin güvenli bir şekilde seferlere başlamasını şiddetle talep ediyor ve bu anlaşmanın sadece geçici bir ateşkes değil, sürdürülebilir barışın temeli olmasını umuyor. Bununla birlikte, sahadaki gemi takip verileri henüz fark edilebilir herhangi bir büyük ölçekli hareket göstermedi; bu nedenle, fiili açılma gerçekleşmeden önce hâlâ dikkatli gözlem yapılması gerekiyor.

Barışa giden yolda en büyük engel, İran'ın nükleer programı ve İran'a yönelik yaptırımların kronik sorunudur. Savaşı sona erdirmeye yönelik bu anlaşma savaşı durdurmayı başarmış olsa da, nükleer kalkınmanın sınırlandırılması ve yaptırımların hafifletilmesi gibi temel konular, imzalandıktan sonraki 60 gün boyunca takip müzakerelerine ertelendi. Başkan Trump, İran'ın nükleer silahlarından kalıcı olarak vazgeçmeyi kabul ettiğini vurgulasa da, iki taraf arasındaki derin güvensizliğin ve görüş ayrılıklarının aşılması hâlâ zor. Nükleer soruna çözüm bulunmadan savaşın sona ermesi, kum üzerine inşa edilmiş bir kale gibidir ve takip müzakereleri zorlaşırsa Ortadoğu'da jeopolitik risklerin her an yeniden alevlenme riski vardır.