Hızla değişen uluslararası düzen: Afganistan'ın kalıntılarından yeni Soğuk Savaş'ın doğuşuna kadar. > haberler

Afganistan'ı çevreleyen jeopolitik trajedi, basit bir bölgesel çatışmanın ötesine geçerek büyük güçler için stratejik bir sınav haline geldi. ABD birliklerinin aniden geri çekilmesi bölgede büyük bir güç boşluğu yarattı ve bu durum kısa sürede komşu ülkelerin çıkarları arasında keskin çatışmalara yol açtı. Özellikle Pakistan ile Hindistan arasında uzun süredir devam eden düşmanlık, küresel güçler ABD ile Çin arasında bir vekalet savaşına doğru genişledikçe daha da karmaşık bir hal alıyor. ABD geçmişte Pakistan'ı Sovyet karşıtı cephede kilit bir ortak olarak kullanmıştı ancak şu anda Hindistan'la işbirliğini güçlendirmek ve Çin'i kontrol altında tutmak için yeni bir strateji kullanıyor. Bu değişiklikler, her ülkenin mevcut ittifak yapısını kendi çıkarları doğrultusunda esnek bir şekilde yeniden düzenlediğini gösteriyor ve istikrarsız Afganistan topraklarında her ülke arasındaki mücadelenin ne kadar şiddetli olduğunu açıkça gösteriyor.

ABD ile İran'ın Orta Doğu'daki çatışması, uluslararası toplumda kaygıyı artıran bir diğer önemli faktör. İsrail ile İran arasındaki yerel çatışma, ABD adı verilen büyük bir gücün doğrudan müdahalesine dönüşürken, savaş eskisinden bambaşka bir boyuta girdi. Nükleer tesislerin vurulması konusundaki taktik savaş, basit askeri harekâtın ötesine geçiyor ve tüm Ortadoğu'da güç dengesini sarsan bir tetikleyiciye dönüşüyor. Amerika Birleşik Devletleri askeri üstünlüğüne dayanarak hızlı bir baskı arayışında, ancak İran geniş toprakları, karmaşık arazisi ve yoğun direnme iradesine dayalı olarak uzun vadeli bir gerilla savaşı olasılığını barındırıyor. Bu, geçmişteki Körfez Savaşı gibi kısa vadeli zaferlerin modern savaşlarda yeniden üretilmesinin artık zor olmadığını kanıtlıyor ve ABD'nin karşı karşıya olduğu stratejik sınırlamalara işaret ediyor.

Büyük güçlerin çıkarları birbirine karışırken Rusya ve Çin'in eylemleri de yakından izlenecek bir şey. Rusya, Ukrayna savaşı bataklığına saplanmış olsa da Ortadoğu'daki kaosu ekonomisini toparlamak ve nüfuzunu genişletmek için bir fırsat olarak kullanma konusunda stratejik esneklik gösteriyor. Öte yandan Çin, askeri yeteneklerini test etmeye ve nüfuzunu genişletmeye odaklanmak için ABD'nin Orta Doğu ve Afganistan'a odaklanmasından yararlanıyor. Özellikle BRICS gibi danışma organları aracılığıyla Batı merkezli düzene meydan okuma hamlesi, mevcut uluslararası düzenin hızla çok kutuplu bir sisteme dönüşmesi anlamına geliyor. Amerika merkezli değer diplomasisi giderek gücünü kaybederken, pratik çıkarlara odaklanan yeni ittifaklar kurulurken dünyadan her zamankinden daha karmaşık bir diplomatik ipte yürümesi isteniyor.

Hindistan gibi yükselen güçlerin eylemleri de küresel siyasetin bir diğer değişkeni. Hindistan, ABD ile Çin arasında 'pragmatik dengeli diplomasi' izliyor, tamamen kendi ulusal çıkarlarını ön planda tutuyor ve mevcut hizipleşme mantığından koparak kendi bağımsız sesini çıkarıyor. Bu da, eskiden güçlü ülkelerin kararlarını takip eden komşu ülkelerin, artık kendi kaderlerini belirleyen bağımsız aktörler haline geldikleri anlamına geliyor. Bu arada iklim krizi, mülteci sorunları ve ekonomik eşitsizlik, ülkeler arasındaki geleneksel çatışmalarla birleşerek çözülmesi daha zor hale geldi. Bu parçalanmış konuları tek bir büyük akışta birleştirme sürecinde, her ülke aynı anda hem iç dayanışmayı hem de dış stratejik işbirliğini sağlama gibi çifte bir zorlukla karşı karşıyadır.